25 maja 2017 r.

Powstanie Komitetu Honorowego Milenium Opactwa Benedyktynów w Tyńcu

 

Wprawdzie najstarszy klasztor w Polsce będzie obchodził swoje tysiąclecie dopiero za 27 lat, w 2044 roku, więc perspektywa może wydawać się bardzo odległa, ale taki wyjątkowy jubileusz wymaga przemyślanej, długofalowej strategii. Tyniec to przecież nie tylko perła dziedzictwa kultury i obiekt turystyczny, ale także czynny klasztor, w którym żyje wspólnota mnichów, więc pogodzenie tych funkcji stanowi wyzwanie.

W perspektywie najbliższych trzech lat przed klasztorem stoi ważne zadanie udostępnienie najstarszych, romańskich reliktów romańskich zwiedzającym poprzez utworzenie pierwszego w Polsce Muzeum Historii Benedyktynów. W obliczu zbliżającego się millenium szczególne znaczenie ma przypomnienie początków opactwa tak ściśle związanych z początkami państwa polskiego.

Ze względu na skalę i rangę planowanych działań, benedyktyni zaprosili do współpracy specjalistów i autorytety z różnych dziedzin, którzy swą radą i doświadczenie wspierają poszczególne projekty, jak i całością strategię przygotowań do Milenium Opactwa.

Członkowie Komitetu Honorowego:
Dorota Adamska,Public Relation Manager
Dr hab. Andrzej Betlej – dyrektor Muzeum Narodowego w Krakowie
Ks. dr hab. Michał Drożdż – dyrektor Wydziału Dziennikarstwa UPJPII
Dr n. med. Grzegorz Goryszewski – chirurg, kardiolog
Dr Józef Grabski – historyk sztuki, dyrektor IRSA
Bp Michał Janocha – biskup pomocniczy diecezji warszawskiej
Maciej Jaworski – menadżer projektu Grupa Azoty Police/ opactwo tynieckie
Marek Kamiński – podróżnik
Leon Knabit OSB – mnich tyniecki
Bogusław Kośmider – przewodniczący Rady Miasta Krakowa
Jacek Krupa – Marszałek Województwa Małopolskiego
Andrzej Kulig – wiceprezydent Miasta Krakowa
Prof. dr hab. med. Wojciech Nowak – rektor UJ
Prof. dr hab. Krzysztof Ożóg – Instytut Historii UJ
Prof. dr hab. Jacek Purchla – dyrektor Międzynarodowego Centrum Kultury
Bp Grzegorz Ryś – biskup pomocniczy diecezji krakowskiej
Marta Sztwiertnia –Fundacja Chronić Dobro przy Opactwie Benedyktynów w Tyńcu
Ks. prof. dr hab. Jacek Urban – dziekan Wydziału Historii i Dziedzictwa Kulturowego UPJPII
Dr hab. Marek Walczak – dyrektor Instytutu Historii Sztuki UJ
Prof. dr hab. Andrzej Wyrwa – dyrektor Muzeum Pierwszych Piastów na Ostrowie Lednickim
Ks. prof. dr hab. Wojciech Zyzak – rektor UPJPII

 

27 lutego 2017 r.

Odnalezione elementy historycznego oświetlenia kościoła w Tyńcu 

Żyrandol (w technice narzutowej)

Odnalezione niedawno w jednym z pomieszczeń magazynowych w opactwie w Tyńcu obszerne fragmenty żyrandola, na podstawie zdjęć archiwalnych, z całą pewnością można identyfikować z żyrandolem wiszącym w środkowej części kościoła w Tyńcu.


Wstępna analiza zdjęć archiwalnych prowadzi do wniosku, że w okresie przedwojennym w tynieckim kościele wisiały w nawie trzy żyrandole, jeden mniejszy w prezbiterium oraz wieczna lampa przed głównym ołtarzem. Żyrandol wiszący najbliżej prezbiterium, miał formę kutej, neogotyckiej korony (jego losy są nieznane), i z pewnością został tam zawieszony w ciągu XIX w.; identyczne dwa żyrandole, być może nawet robione przez ten sam warsztat, zachowane są w transepcie kościoła parafialnego w Liszkach. Wykonanie tego żyrandola można hipotetycznie wiązać z jakimiś pracami prowadzonymi we wnętrzu kościoła w latach po wielkim pożarze (1831). Odnaleziona bowiem i również zidentyfikowana mosiężna, srebrzona wieczna lampa, ma zachowaną sygnaturę warsztatu oraz datę „1838”; być może zatem razem z wieczną lampą zawieszono nowy żyrandol.

Analiza zdjęć archiwalnych oraz wstępne rozpoznanie odnalezionych elementów pozwalają na pewne stwierdzenie, że są to elementy centralnego żyrandola. Zarówno forma, ornamentyka, jak i technika wykonania (narzutowa), skłaniają do przyjęcia roboczego wniosku, że odnaleziony żyrandol był najstarszym ze wspomnianych trzech żyrandoli. O ile dalsze prace badawcze nie wniosą nowych ustaleń, obecnie można hipotetycznie przyjąć, że mógł on zostać wykonany w trakcie odnowy kościoła po konfederacji barskiej. Prace te zainicjował opat Florian Janowski w 1772 i kontynuował je aż do roku 1786; możliwe, że właśnie wtedy wykonano ów żyrandol.

Żyrandol wisiał w centralnej części kościoła, w przecięciu osi głównej oraz bocznej, znakomicie dopełniając wiszące powyżej niego medaliony św. Benedykta, jak również oświetlając pobliską ambonę. Posiadał łącznie 36 świeczników w dwóch rzędach, dolnym 24, w górnym 12. Wydaje się, że pierwotnie mógł to być jedyny żyrandol w przestrzeni nawy, gdyż kościół służył wyłącznie mnichom; stąd w ciągu XIX w., gdy po skasowaniu opactwa (1816), do kościoła poklasztornego przeniesiono parafię (1834), w związku z parafialnym nabożeństwem pojawiła się potrzeba dodatkowego doświetlenia wnętrza nawy; być może właśnie wtedy zawieszono dodatkowe dwa żyrandole – wspomniany już neogotycki oraz drugi, wiszący bliżej chóru muzycznego (na zdjęciu z 1929 r. widać jedynie fragment jego dolnej części oraz wiszące na nim sznury kryształków).


Na podstawie Kroniki opactwa można przyjąć, że wspomniane wyżej żyrandole zostały zdjęte zapewne w grudniu 1943 r., gdy w kościele zamontowano oświetlenie elektryczne (w kronice mowa o instalacji w piwnicy prądnicy na ropę oraz, że po raz pierwszy w dziejach wnętrze rozbłysło światłem elektrycznym na Boże Narodzenie 1943). Losy dwóch żyrandoli – neogotyckiego oraz tego „z kryształami” pozostają nieznane – środkowy, zapewne najstarszy udało się właśnie odnaleźć. Intencją opactwa jest dokonanie jego konserwacji oraz rekompozycja w historycznym miejscu. Nie jest planowana elektryfikacja, lecz rekonstrukcja odpowiednio zaprojektowanych profitek i świec. Podobne rozwiązanie zastosowano przy odnalezionym starszym od tynieckiego, kutym pająku w katedrze w Nysie (wg ustnej relacji tamtejszego proboszcza świece zapalane 4 razy w roku nie powodują poważniejszych problemów, natomiast efekt budzi powszechne zainteresowanie)

Br. dr hab. Michał Tomasz Gronowski OSB